Το ερώτημα «είμαστε μόνοι;» συνοδεύει τον άνθρωπο από τότε που σήκωσε το βλέμμα του στον ουρανό. Η πρώτη, όμως, οργανωμένη προσπάθεια να δοθεί μια απάντηση —ή έστω να τεθεί το ερώτημα σε πιθανούς αποδέκτες— έγινε τη δεκαετία του ’70, με ένα μήνυμα που στάλθηκε πολύ πιο μακριά απ’ ό,τι μπορούσε τότε να φανταστεί ο μέσος άνθρωπος.
Το πρώτο μήνυμα προς εξωγήινους
Στις 16 Νοεμβρίου 1974, από το θρυλικό ραδιοτηλεσκόπιο του Arecibo στο Πουέρτο Ρίκο, εκπέμφθηκε ένα ισχυρό σήμα προς το αστρικό σμήνος Messier 13, περίπου 25.000 έτη φωτός μακριά. Ήταν η πρώτη σκόπιμη διαστρική μετάδοση στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Η ιδέα ανήκε στον αστρονόμο Φρανκ Ντρέικ, με τη συμβολή του Καρλ Σάγκαν. Το μήνυμα, κωδικοποιημένο σε δυαδική μορφή, έμοιαζε με μια «καρτ ποστάλ» γνωριμίας:
βασικά μαθηματικά,
στοιχεία για τη δομή του DNA,
τη θέση της Γης στο Ηλιακό Σύστημα,
και ένα απλό ανθρώπινο σχήμα.
Δεν ήταν μια πραγματική απόπειρα να ανοίξει διάλογος με έναν εξωγήινο πολιτισμό — οι επιστήμονες γνώριζαν ότι, αν ποτέ λάμβανε κάποιος το μήνυμα, αυτό θα συνέβαινε χιλιάδες χρόνια αργότερα. Ήταν περισσότερο ένα σύμβολο τεχνολογικής αυτοπεποίθησης, το απόλυτο «μπορούμε να το κάνουμε».
Το Arecibo: Το αυτί της Γης προς το σύμπαν
Το τηλεσκόπιο του Arecibo, που είχε ολοκληρωθεί το 1963 και αναβαθμίστηκε το 1974, μπορούσε να εκπέμψει σήμα ισχυρότερο από την ενέργεια που παρήγαγαν τότε όλοι οι ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί της Γης. Ήταν ο πιο ισχυρός τρόπος που διέθετε η ανθρωπότητα για να «φωνάξει» στο σύμπαν.
Ο πλανητικός αστροβιολόγος Abel Méndez εξηγεί ότι το Arecibo ήταν το ιδανικό εργαλείο: ένα πραγματικό, τεράστιο «αυτί» στραμμένο στο διάστημα, ικανό να εκτοξεύει αλλά και να λαμβάνει τιτάνια ποσότητα πληροφορίας.
Το μήνυμα ταξιδεύει ακόμη — και έχει δρόμο μπροστά του
Σήμερα, σχεδόν 50 χρόνια μετά, το μήνυμα βρίσκεται ακόμη καθ’ οδόν. Υπολογίζεται ότι θα φτάσει στον πρώτο υποψήφιο προορισμό του σε περίπου 345 χρόνια. Αν κάποτε το λάβει ένας εξωγήινος πολιτισμός, εκείνος θα χρειαστεί άλλα 25.000 χρόνια για να μας απαντήσει.
Με άλλα λόγια: ο αποστολέας και ο παραλήπτης δεν θα συναντηθούν ποτέ.
Κι όμως, αυτό είναι και το νόημα. Η πράξη δεν έγινε για το αποτέλεσμα, αλλά για το ταξίδι.
Τα ερωτήματα που άνοιξε η διαστρική επικοινωνία
Η κίνηση του Arecibo άνοιξε συζήτηση που παραμένει ζωντανή:
Μπορεί ένας εξωγήινος πολιτισμός να «διαβάσει» τα μηνύματά μας;
Είναι ασφαλές να διαφημίζουμε την ύπαρξή μας στο σύμπαν;
Πρέπει να υπάρχει διεθνής έγκριση πριν σταλεί άλλο μήνυμα;
Κάποιοι επιστήμονες επικαλούνται τη θεωρία του «Σκοτεινού Δάσους», σύμφωνα με την οποία μια άγνωστη, προηγμένη μορφή ζωής ίσως να μην δει με καλό μάτι την ανθρώπινη παρουσία. Άλλοι θεωρούν ότι η σιωπή ισοδυναμεί με στασιμότητα — και ότι η επαφή, ακόμη κι αν δεν γίνει ποτέ, είναι μια πράξη αισιοδοξίας.
Το Arecibo κατέρρευσε, αλλά το μήνυμα ζει
Το 2020, μετά από δεκαετίες λειτουργίας, το ιστορικό τηλεσκόπιο κατέρρευσε. Το «Τελευταίο Μήνυμα» που είχε προετοιμαστεί από νέους επιστήμονες δεν πρόλαβε να σταλεί ποτέ.
Όμως το αρχικό μήνυμα του 1974 συνεχίζει το ταξίδι του. Μια αδιόρατη ακολουθία από άσους και μηδενικά που ταξιδεύει μέσα στο απόλυτο σκοτάδι, μεταφέροντας μια απλή, ανθρώπινη σκέψη:
Δεν ξέρουμε αν υπάρχει κάποιος εκεί έξω.
Ξέρουμε όμως ότι θέλουμε να μας ακούσει.